تبعیض در بازار مسکن آلمان واقعیتی روزمره و پایدار است، بهویژه برای افرادی که پیشینه مهاجرتی دارند. این افراد اغلب شانس کمتری برای یافتن مسکن دارند، اجارههای بالاتری میپردازند و در فضای کوچکتری زندگی میکنند.
براساس گزارش اداره فدرال مبارزه با تبعیض، بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ درمجموع ۱٫۱۶۸ شکایت در رابطه با تبعیض در اجاره و مسکن ثبت شده که ۵/۶ درصد آن مربوط به تبعیض نژادپرستانه بوده است. دادههای یک نظرسنجی در سال ۲۰۱۹ نیز نشان میدهد که افراد آسیبدیده بیش از هر چیز گزارش دادهاند که اساسا موفق به یافتن مسکن نشدهاند.
احتمال رد درخواست مسکن سیاهپوستان و مسلمانان از بقیه بیشتر است
گزارش «پایش نژادپرستی ۲۰۲۵» از مؤسسه DeZIM نابرابریهای زیادی را نشان میدهد. احتمال رد درخواست مسکن برای افراد سیاهپوست (۳۶ درصد) و مسلمان (۳۰ درصد) بهمراتب بیشتر از اکثریت غالب جامعه است (۵ درصد). همچنین حدود نیمی از مسلمانان (۵۰ درصد) و سیاهپوستان (۴۹ درصد) شانس خود را برای یافتن مسکن «بسیار پایین» ارزیابی میکنند، در حالی که این رقم در میان سایر افراد ۲۵ درصد است.
تاثیر نام افراد در دعوت برای بازدید از خانهها
به گفته رسانه «مدیندینست»، تبعیض در مراحل اولیه جستوجوی مسکن نیز دیده میشود. متقاضیان متعلق به گروههای نژادی کمتر به بازدیدهای حضوری دعوت میشوند. یک آزمایش میدانی نشان داده است افراد با نامهای آلمانی بیشترین شانس دعوت (۲۲ درصد) را دارند، در حالی که این احتمال برای افراد با نامهای خاورمیانهای و شمال آفریقایی ۱۶ درصد و برای نامهای آفریقایی (بهجز شمال آفریقا) ۱۷ درصد است. همچنین ۵۵ درصد از افراد با نامهای آلمانی، در مقایسه با ۴۸ تا ۴۹ درصد در میان گروههای نژادی، پاسخ دریافت میکنند.
نیمی از شرکتهای مسکن تنها به درخواست آلمانیها پاسخ دادهاند
مطالعه آزمایشی دیگری در سال ۲۰۲۲ نشان میدهد که نیمی از ارائهدهندگان مسکن فقط به درخواستهای افراد آلمانی پاسخ دادهاند. پژوهشی کیفی در برلین، دوسلدورف و هامبورگ (۲۰۱۸–۲۰۱۹) نیز نشان میدهد که شرکتهای مسکن اغلب معیارهای شفافی برای واگذاری ندارند و به مفاهیم مبهمی مانند «ترکیب اجتماعی سالم» تکیه میکنند؛ امری که دسترسی مهاجران به مسکن را دشوارتر میکند. محدودیت در دسترسی به اطلاعات بهویژه برای افرادی با موانع زبانی یا آشنایی کمتر با سیستم، این نابرابری را تشدید میکند.
مهاجران؛ زندگی در فضای کوچکتر و پرداخت اجاره بیشتر
دادههای جدید نشان میدهد که اتباع خارجی و افراد دارای پیشینه مهاجرتی در آلمان با نابرابریهای دیگری نیز در حوزه مسکن روبهرو هستند؛ از جمله اجارههای بالاتر، فضای زندگی کوچکتر و فشار مالی بیشتر. بر اساس دادههای سرشماری ۲۰۲۲ و یورواستات، افراد فاقد تابعیت آلمانی در سال ۲۰۲۲ بهطور متوسط حدود ۹/۵ درصد اجاره بیشتر بهازای هر مترمربع نسبت به مستاجران آلمانی پرداخت کردهاند. حتی افرادی که بیش از ۲۰ سال در یک واحد مسکونی زندگی کردهاند نیز بهطور میانگین ۹/۱ درصد اجاره بالاتری پرداختهاند. همچنین ۲۵ درصد از افراد بدون گذرنامه آلمانی در واحدهایی با مساحت کمتر از ۶۰ مترمربع زندگی میکردند، در حالی که این رقم برای شهروندان آلمانی ۱۲ درصد بوده است.
به گفته رسانه «مدین دینست»، خانوارهای دارای پیشینه مهاجرتی بهطور متوسط فضای کمتری در اختیار دارند و سهم بیشتری از درآمد خود را صرف اجاره میکنند. افراد دارای برچسب نژادی بهطور قابلتوجهی در فضاهای کوچکتری زندگی میکنند: بهطور متوسط ۴۷ مترمربع بهازای هر نفر، در مقابل ۶۹ مترمربع برای افراد غیرنژادی. فشار مالی ناشی از اجاره نیز در میان این گروهها بسیار بیشتر است؛ ۲۷ درصد از مسلمانان، ۲۳ درصد از افراد سیاهپوست و ۲۲ درصد از پاسخدهندگان اروپای شرقی اعلام کردهاند که هزینههای اجاره فشار مالی شدیدی بر آنها وارد میکند، در حالی که این رقم در میان افراد غیر نژادی تنها ۹ درصد است.
گرچه مطالعهای در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که نسبت فشار اجاره میان مهاجران و غیرمهاجران با درآمد مشابه به هم نزدیک شده است، اما افزایش اجارهبها بین سالهای ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۰ برای مهاجران بسیار شدیدتر بوده است (۵۰ تا ۸۰ درصد در برابر ۲۵ تا ۴۰ درصد). افزون بر این، افراد فاقد تابعیت آلمانی و دارای پیشینه مهاجرتی بهطور نامتناسبی با بیخانمانی مواجهاند و در سال ۲۰۲۳ حدود ۴۰ درصد از مراجعهکنندگان به مراکز کمک به بیخانمانها را تشکیل دادهاند.
مهاجران با اجارهنشینی ناپایدار روبهرو هستند
افراد دارای برچسب نژادی در آلمان بیش از دیگران با اجارهنشینی ناپایدار روبهرو هستند. بر اساس گزارش «پایش نژادپرستی»، این افراد بیشتر در قراردادهای موقت، آپارتمانهای مبله کوتاهمدت یا قراردادهای اجاره فرعی زندگی میکنند. کیفیت مسکن آنها نیز پایینتر است؛ ۵۷ درصد از این مستاجران از مشکلاتی مانند کپک، عایقبندی نامناسب یا نیاز شدید به تعمیرات خبر دادهاند، در حالی که این رقم در میان افراد غیرنژادی ۴۸ درصد است. هرچند قانون برابری عمومی (AGG) برای مقابله با تبعیض در بازار مسکن تدوین شده، اما بهدلیل استثناها و ضعفهای اجرایی بهخوبی از متاجران حمایت نمیکنند.
Bild: pixeljar from Getty Images Signature
