بیش از ده سال است که روز اول فوریه در جهان با مسئله حجاب گره خورده است. در این روز رویدادهای زیادی در کشورهای گوناگون علیه حجاب یا در حمایت از آن برگزار میشود. امسال نیز مانند سالهای گذشته در آلمان شاهد برنامهها، تظاهرات، سخنرانیها و کنفرانسهای گوناگونی خواهیم بود که به موضوع حجاب میپردازند و فضایی را برای گفت وگو، نقد و آنالیز این موضوع فراهم میکنند.
کنفرانس «روز جهانی نه به حجاب» در زاربروکن یکی از برنامههایی است که اول فوریه امسال در آلمان برگزار خواهد شد. بنیاد هاینریش بل و سازمان Iranische Bürgerinitiative Saar IRBIS e. V. Saar IRBIS برگزارکنندگان این برنامه هستند. با مینا احدی، کنشگر سیاسی و یکی از سخنرانان این رویداد، درباره تاریخچه این روز و اهمیت مبارزه با حجاب اجباری گفتوگو میکنم.
چطور شد که اول فوریه روز جهانی «نه به حجاب» نام گرفت؟
پوستر روز جهانی حجاب
تاریخچه نامگذاری این روز به خانمی به نام نظما خان برمیگردد که شهروند بنگلادشی / آمریکایی است. او ۱ فوریه را «روز جهانی حجاب» معرفی کرد و از زنان سراسر دنیا خواست که برای ابراز همبستگی با زنان محجبه، در این روز با حجاب در جامعه ظاهر شوند. در واکنش به این حرکت، زنی به نام یاسمین محمد از کانادا که از حجاب دست کشیده بود، با راه انداختن کمپین NoHijabDay#، این روز را «روز جهانی نه به حجاب» نامگذاری کرد. او گفت زنها در کشورهای مسلمان آزادانه حجاب را انتخاب نمیکنند و اتفاقا پوشیدن حجاب نتیجه فشار جامعه است.
ما اولین بار حدود چهار سال پیش در آلمان تظاهراتی به راه انداختیم. افراد زیادی از کشورهای همسایه، مانند هلند، به آلمان آمدند تا مخالفت خود را با حجاب اعلام کنند. همچنین زنهای بسیاری از عربستان سعودی و دیگر کشورهای اسلامی عکسهای بدون حجاب خود را در توییتر پخش کردند.
چه زمانی یک زن میتواند بگوید که حجاب را انتخاب کرده است؟ آیا امکان این انتخاب برای همه زنان وجود دارد؟
من حجاب را یک انتخاب نمیدانم چون اگر به روند تاریخی آن نگاه کنیم میفهمیم که حجاب یک سنت اسلامی است. به عنوان زنی ایرانی که کودکی خود را در دوران پهلوی گذراندهام، باید بگویم که وجود مذهب باعث میشد دختربچهها از همان کودکی وادار به پوشین حجاب شوند. در شهر کوچکی که زندگی میکردیم، پدر و مادرم به من تحمیل میکردند با چادر به خیابان بروم. در چنین شرایطی بچهها آزادی انتخاب ندارند.
چادر یا روسری فقط یک تکه پارچه نیست که دور خودمان میپیچیم بلکه چیزی است که موقعیت ما را به عنوان جنس مونث تعریف میکند. به این معنا که اجازه نداشتیم بیرون از خانه بازی کنیم و وقتی بزرگ میشدیم اجازه تصمیمگیری نداشتیم. حجاب تصویر دیگری از زندگی را به ما تحمیل میکرد که من آن را «بیگانه شدن از خود» میدانم. رفتهرفته زنان در موقعیتی کاملا متفاوت با مردها در خانه و جامعه قرار گرفتند. پسرها میتوانستند بیرون از خانه بازی کنند، تصمیم بگیرند، دوست دختر داشته باشند، ولی برای دخترها حتی حرف زدن با یک پسر چنان مشکلزا بود که حتی ممکن بود جانشان به خطر بیفتد. درون این پارچه اتفاقهای زیادی میافتد حتی اگر اختیاری انتخاب شده باشد.
مینا احدی: «در زمانه ما حجاب حرکتی سیاسی است و اسلحه اصلی جنبش اسلامی محسوب میشود.»
موضوع حجاب قبلا بیشتر حالت سنتی داشت؛ به این معنی که برخی خانوادهها بیحجاب بودند و برخی باحجاب. اکنون اما ۴۵ سال است که شاهد جنبشی اسلامی هستیم که اسلحه اصلی آن حجاب است. این را هنوز خیلیها متوجه نشدهاند چون همچنان معتقدند حجاب مسئله مهمی نیست و امر اصلی زنان محسوب نمیشود. درحالیکه در دنیایی که ما زندگی میکنیم یک جنبش خشونتبار ضدانسانی طرفدار سنگسار زنان وجود دارد که اساسا با حجاب وارد کشورهای اسلامی مانند ایران شده است. در چنین شرایطی، داشتن حجاب تبدیل به یک حرکت سیاسی شده؛ مثلا اگر در مدرسه بهعنوان یک خارجی تحت فشار باشی، با سر کردن حجاب در موقعیت سیاسی دیگری قرار میگیری. در واقع موضعی سیاسی در مقابل جامعه میزبان گرفتهای.
از سوی دیگر، در کشورهایی مانند آلمان، زنانی هستند که اصالتا از کشورهایی مانند ترکیه آمدهاند و میگویند که خودشان تصمیم گرفتهاند حجاب داشته باشند. برخی زنان در بزرگسالی و در بلوغ فکری تصمیم به پوشیدن حجاب میگیرند. من میتوانم بفهمم که کسی آزادانه چنین تصمیمی گرفته، اما پشت همین تصمیم هم فشار اخلاقی خانوادهها وجود دارد. مسئله حجاب بسیار موضوع پیچیدهای است و زمانی که از عبارت «حجاب اختیاری» استفاده میشود باید حواشی آن را به دقت دید و مورد بررسی قرار داد.
پوستر روز جهانی نه به حجاب
شما امسال یکی از سخنرانان کنفرانس زاربروکن هستید. از چه زاویهای به مسئلهی حجاب خواهید پرداخت؟
موضوع سخنرانی من «جنبش اسلامی و رابطه آن با حجاب» است. درباره تجربه ایران صحبت خواهم کرد. وقتی خمینی فرمان حجاب داد، یک انقلاب در ایران در جریان بود. آنها هم انقلاب را در دست گرفتند، هم پایههای خودشان را محکم کردند. میخواهم تجربههای خودم را درباره تظاهرات زنان علیه این فرمان بگویم و اینکه چقدر مردم را زدند و کشتند و دستگیر کردند. سپس به کردستان و دیگر شهرها حمله کردند تا جامعه را منکوب خودشان کنند.
آنزمان بحثهای زیادی درباره حجاب درگرفت. حتی همان موقع هم زنانی بودند که میگفتند حجاب موضوع مهمی نیست و مسئله اصلی زنان محسوب نمیشود. از سوی دیگر، زنانی که بیشتر خانهدار بودند و فعالیت سیاسی نداشتند، متوجه بودند که حجاب چقدر آنها را محدود میکند. در سخنرانی زاربروکن درباره تاریخچه این موضوع صحبت خواهم کرد و همچنین درباره انقلاب زن زندگی آزادی که اهمیت حجاب در آن دوباره مطرح شد. مبارزه علیه حجاب در این خیزش بسیار اهمیت دارد و یکی از مسائل اصلی است؛ چیزی که من از همان ابتدا به آن معتقد بودهام.
گفتوگویی از مریم مردانی
Bild: Privat
