سیاست

دیوار برلین: ۲۸ سال روایت جدایی و مرگ

پنجشنبه ۹ نوامبر ۲۰۱۷

روایت اولین و آخرین قربانی دیوار برلین

۹ نوامبر، بیست وهشتمین سالگرد فروریختن دیوار برلین بود،‌ دیواری که ۲۸ سال برلین را به دو بخش شرقی و غربی، آلمان را به دو کشور «جمهوری دموکراتیک آلمان شرقی» و «جمهوری فدرال آلمان غربی» و جهان را به دو بلوک سرمایه‌داری و کمونیسم تقسیم می‌کرد. فروپاشی دیوار برلین، سرآغاز یکی شدن دوباره برلین، پایان عمر آلمان شرقی و سقوط بلوک شرق و نظام کمونیستی حاکم بر آن بود. در سه دهه عمر دیوار، از ۱۳ آگوست ۱۹۶۱ تا ۹ نوامبر ۱۹۸۹، به‌روایتی ۱۳۶ و به روایتی دیگر ۲۴۵ نفر پای این دیوار جان باختند: انسان های بی‌گناهی که به‌هر دلیلی می‌خواستند آلمان شرقی را ترک و به سمت غربی کشور بیایند. شلیک گلوله، خفگی در کانال برلین (Spree)، سقوط از ارتفاع و دیگر عوامل دلایل مرگ این افراد بود. در این‌جا روایت اولین نفر و آخرین نفری را که جانش را برای عبور از این دیوار گذاشت، می‌خوانیم.

اولین قربانی

تنها نه روز بعد از آغاز ساخت دیوار برلین، این دیوار اولین قربانی را گرفت؛ ایدا زیکمن (Ida Siekmann)، متولد ۲۳ آگوست ۱۹۰۲،‌ یک روز قبل از تولد ۵۹ سالگی‌اش. خانم زیکمن پرستار بود و در ساختمان شماره ۴۸ خیابان برنائوئر (Bernauer Straße) زندگی می‌کرد. خواهر او، مارتا، تنها چند بلوک آن طرف‌تر در خیابان لورت‌سینگ (Lortzingstraße) ساکن بود. اما همان چند بلوک کافی بود که دو خواهر ساکن دو شهر، و حتی دو کشور متفاوت محسوب شوند. ایدا در برلین شرقی بود و مارتا در برلین غربی، در بخش تحت کنترل فرانسوی‌ها. از زمانی که ایستگاه کنترل مرزی در این منطقه تاسیس شده بود، دو خواهر – دو همسایه – نمی‌توانستند به خانه هم بروند. روز ۲۱ آگوست، ماموران مرزی آلمان شرقی، یکی از درهای خانه شماره ۴۸ را مسدود کردند تا فرار به بخش غربی غیرممکن شود. صبح روز ۲۲ اگوست، ایدا زیکمن یک روتختی از پنجره خانه‌اش در طبقه سوم به بیرون پرتاب کرد، به پیاده‌روی متعلق به برلین غربی، تا بتواند از پنجره به سلامت به پایین بپرد. چند دقیقه بعد، قبل از این که آتش‌نشانی برلین غربی بتواند تور مخصوص پرش از ارتفاع به خیابان برنائوئر برسد، ایدا خودش را از پنجره به بیرون پرتاب کرد و به سختی زخمی شد، طوری که در آمبولانس، در راه بیمارستان لازاروس (Lazarus) درگذشت. در تشییع جنازه او شخصیت‌های سیاسی و ساکنان برلین غربی شرکت کردند و پیکرش در گورستان رسمی منطقه ودینگ (Wedding) دفن شد و سال‌ها بعد به گورستان اورنن (Urnenfriedhof) در خیابان زی (Seestraße) منتقل شد.

در ۲۳ آگوست ۱۹۶۲ ویلی براندت (Willy Brandt)، صدراعظم وقت آلمان غربی از حزب سوسیال دموکرات (SPD) و رابرت اف کندی، برادر رئیس‌جمهور وقت آمریکا، شمعی بر مزار ایدا زیکمن روشن کردند.

آخرین بخت‌برگشته

وینفرید فرویدنبرگ (Winfried Freudenberg) آخرین نفری بود که جانش را پای فرار از برلین شرقی به برلین غربی گذاشت. در سال ۱۹۷۹ یک فرار با بالن از آلمان شرقی به آلمان غربی، سروصدای زیادی در رسانه‌های آلمان غربی به‌پا کرد. وینفرید با الهام از آن قضیه، برای آماده کردن بالن خود شغلی در یک شرکت تامین کپسول گازی پیدا کرد. او به همراه همسرش در خانه یک بالن ساخت. در شب ۹ مارس ۱۹۸۹، بعد از این که پیش‌بینی هواشناسی مناسب اعلام شد، این زوج به یک گازپرکنی در نزدیکی ایستگاه قطار شهری بلانکنبورگ (Blankenburg) رفتند. در آن‌جا بالن دست‌سازشان را که از تعداد زیادی زرورق پلی‌اتیلن به‌هم‌چسبیده و یک تور تشکیل شده بود سرهم کردند و آن‌ را با گاز شهری پر کردند. در حین سرهم‌کردن بالن‌شان یک رهگذر آن‌ها را دید و پلیس را خبر کرد. درحالی که بالن فقط تا نیمه از گاز پر شده بود و ظرفیت تحمل وزن فقط یک نفر را داشت، همسر وینفرید از او خواست که به تنهایی فرار کند و بعدا او را پیش خود ببرد. وینفرید با موفقیت با بالون از مرز رد شد. اما بالن او بعد از ساعت‌ها سرگردانی بر فراز آسمان برلین غربی، در باغ کوچک ویلایی در تسلندورف (Zehlendorf) سقوط کرد و وینفرید در اثر جراحات جان باخت.

 امید رضایی

Foto: Bundesarchiv ca. 1965